تصور کنید که در یک امتحانOSCE  یکی از اساتید محتوای ایستگاه ها را، قبل از برگزاری امتحان ، برای شما توضیح  دهد. شما چکار می کنید؟ این اطلاعات ارزشمند را برای خود نگه می دارید یا ان را با دوستانتان در میان می گذارید؟ اگر در امتحانی بتوانید دور از چشم اساتید جواب سوالی را از همکلاسیتان بگیرید، چه طور؟ آیا این کار را می کنید؟ اگر بدانید که سوالات بک امتحان مهم لو رفته اند، آیا این موضوع را به طراحان سوال اطلاع می دهید؟ اخلاقیات در وجود شما چقدر در این گونه تصمیم گیری ها موثرند؟ در این مطلب می خواهیم در مورد این مسایل و نکاتی راجع به امتحانات،سوالات امتحانی و ... توضیح دهیم .

شاید منطقی به نظر برسد که دانشجویان رشته پزشکی بیش از دانشجویان سایررشته ها، در امتحانات مهارت داشته باشند.چرا که آنها هر چند هفته یک بار با یک امتحان مواجه هستند. بنابراین تعجبی ندارد که آنها طرح های مختلفی برای کاهش اضطراب خود در این امتحانات داشته باشند. مثل "بررسی امتحانات قبلی" (سوالات یا نکته هایی وخود دارد که ممکن است در امتحانات آینده دیده شوند.) یا "دقیق گوش کردن به حرفهای استادی است که ممکن است عمدا یا سهوا جزییاتی از امتحان آینده را لو دهد."مثلا استاد ممکن است تذکر بدهد که "مطمئن شو که راه داخلی انعقاد را میدانی" یا "نمایش گنجایش ذهنی شاید در امتحان بیاید".حتی بعضی دانشجویان جسور آشکارا از استاد می پرسند که چه چیز هایی امتحان گرفته خواهند شد؟ این گونه تلاش ها طبیعی است .همه ما دانشجویان می دانیم که مردود شدن درامتحان چقدرمی تواند دردناک باشد.البته ناگفته نماند که برای گروهی از اساتید هم اینکه دانشجویی نتواند نمره حد نصاب را در امتحان کسب کند، به دلایل دیگری آزار دهنده است.مثلا آنها ممکن است فکر کنند که درس دادنشان ایراد داشته است و یا بدتر آنکه مجبور شوند مجددا امتحان بگیرند و... خلاصه اینکه اگر دانشجویان قبول شوند همه خوشحالند!

 دانشجویان، اساتید و دانشکده های پزشکی همه در برابر امتحانات مسئولیت دارند. دانشجویان می بایست تلاش کنند بدون تقلب قبول شوند. اساتید می بایست دانشجویان را برای امتحانات آماده کنند و سوالاتی منطقی طرح کنند. دانشکده های پزشکی می بایست یک سیستم امتحانی دقیق و منصفانه داشته باشد تا بتواند پزشکانی لایق و مطمئن به جامعه تحویل دهند.دانشگاه های پزشکی در آموزش اساتید می بایست روی اهمیت نگفتن جزئیات امتحان تاکید کنند .لو دادن اطلاعات باعث می شود که هدف برگزاری امتحان زیر سوال برود.

به جرات می توانم اقرار کنم که برای ما دانشجویان پزشکی، یکی از مهم ترین رفرنس های برخی دروس،نمونه سوالاتی است که به همت سال بالایی ها طی چندین ترم جمع آوری شده! و در اکثر موارد هم درصد قابل توجهی از سوالات امتحان به این نمونه سوالات اختصاص دارند. .اما این روش مانع پیدایش راه های ابتکاری برای فراگیری یک مطلب مفید می شود. طرح سوالات امتحانی نیاز به زمان و تخصص دارد . دانشگاه ها برای صرفه جویی در هزینه ها، از استخدام افراد با تحصیلات عالی برای طرح سوالات جدید سر باز می زنند، در حالیکه اطمینان از طرح سوالات جدید و بحث برانگیز یکی تر وظایف مهم دانشکده های پزشکی می باشد. به نظر من اساتید هر قدر هم که خوش قلب باشند، نباید سوالات امتحان را لو دهند.چرا که در این صورت همه دانشجویان روی عناوین گفته شده تمرکز می کنند و مطالب دیگر را کمتر می خوانند.( و یا اصلا نمی خوانند!) و خودمان قضاوت کنیم، این میزان اطلاعات برای دانشجویی که چند سال دیگر به عنوان پزشک این جامعه معرفی خواهد شد،کافی است؟ حتی گفتن جواب، در جلسه امتحان به دانشجو، اگر چه به نظر می رسد که کاری بی ضرر و مهربانانه است، ولی این کار برای آن گروهی که جواب را نمی شنوند ناعادلانه است .

دادن اطلاعات راجع به سوالات باعث ایجاد یک سابقه ی بد هم برای استادی که این کار را انجام می دهد، می شود.چرا که دانشجویان انتظار دارند دکتر در آینده نیز این کار را تکرار کند.حتی ممکن است توقع داشته باشیم که اساتید دیگر هم راجع به امتحان اشاره یا راهنمایی کنند و اگر استادی از دادن اطلاعات خودداری کند،می گوییم: "اما دکتر ... راهنمایی کردند!"

باید در نظر داشت که همیشه هم این لو رفتن سوالات برای دانشجویان خوشایند نیست.برای آنهایی که جزئیات یک امتحان لو رفته را فهمیده اند وضعیت مبهم تر است. اگر واقعا مشتاق یادگیری باشیم،می بینیم که در چنین شرایطی بین تمایل خودمان برای یادگیری به صورت صحیح و تمایل به استفاده از اطلاعاتی که انتظار بدست آوردن شان را نداشته ایم گیرمی کنیم. اگر امتحانی که سوالات آن لو رفته،امتحان پایانی باشد به اشتراک گذاشتن ابن اطلاعات باد آورده با دیگران ممکن است شانس ما را برای بدست آوردن امتیاز و برتری درکلاس یا ورودی کاهش دهد، و این جاست که...سکوت می کنیم. اگرامتحان مذبور معیاری برای رتبه بندی نباشد، ممکن است برای به اشتراک گذاشتن ابن راز با دوستان و حتی کل ورودی وسوسه شوییم. خلاصه ،بعد از این همه کشمکش، از آنجایی که درهر ورودی چند فرد با اخلاق و وظیفه شناس ! وجود دارد، چون لو رفتن اطلاعات امتحان، اعتبار امتحان را زیر سوال می برد، در اولین فرصت، موضوع لو رفتن سوالات به طراحان سوالال خبر داده می شود. البته در این نوع بحث های اخلاقی به راحتی نمی توان تصمیم واضحی گرفت و عوامل زیادی در تصمیم گیری دخیل هستند. شاید اگر فقط بخش کم اهمیتی از سوالات امتحانی پیش از برگزاری آن به دست ما رسیده باشد، بتوانیم از آن چشم پوشی کنیم.اما زمانی که در مقابل یک عمل غیر اخلاقی بزرگ - برای مثال دزدیدن از دفتر یک استاد – قرار داریم، تصمیم گیری برایمان آسانتر خواهد بود. واضح است که موضوع را با طراحان سوال در میان می گذاریم. زیرا اطلاعات از یک راه کاملا غیر قانونی بدست آورده شده اند، اطلاعاتی که ممکن است مربوط به قسمت بزرگی از یک امتحان مهم باشد و حتی اثر قابل توجهی روی درجه بندی نهایی دانشجویان داشته باشد. این بی عدالتی می تواند با بالاتر یا پایین تر نشان دادن قابلیت های چندین دانشجو تاثیر مهمی روی زندگی آنها بگذارد. در این شرایط اخلاقی عمل کردن می تواند برای ما مضر و باعث اعتراضاتی شود. ولی با اخلاق بودن در واقع گرفتن تصمیم های سخت در زمان درست است .

با وجدان بودن و بر اساس اعتقادات عمل کردن ممکن است که همیشه خوشایند به نظر نرسد. رانن گیلن, پروفسور برجسته ی اخلاق پزشکی می گوید که زمانی که یک دانشجوی پزشکی بوده استادش از او خواسته که برای یک بیمار معاینه ی اسکروتوم انجام دهد. قبل از او پنج دانشجو توده ی اسکروتوم بیمار را معاینه کرده بودند و گیلن می توانست ببیند که بیمار چقدر ناراحت و خجالت زده است. به همین علت علی رغم اطلاع از عصبانیت استادش از انجام معاینه امتناع کرد. پس به یاد داشته باشیم که دانستن کار صحیح نیمی از کار است، نیم دیگر انجام دادن آن است.

وقتی امتحانات بزرگ می شوند...

استفاده از روش های امتحانی مشکوک( مثل تقلب و یا دستیابی به سوالات پیش از برگزاری امتحان) اگرچه بدون شک یک مشکل است، اما باعث کم رنگ شدن موضوعات مهم تر دیگر نیز می شود: در دانشکده های پزشکی و دیگر دانشکده ها یک تصور ناسالم از امتحان وجود دارد، بیشتر وقت دانشجویان صرف بازخوانی مطالب می شود، در کلاس های درس اکثر دانشجویان فقط مراقب آنچه که در امتحانات آینده می آید هستند.و در نهایت این امتحانات بزرگ و پی در پی باعث خاموش و خفه کردن آرزوی اصلی از یادگیری در رسیدن به اهداف مورد علاقه و روش یادگیری واقعی می شوند. امتحانات به ما کمتر فرصتی برای جستجوی مطالب مهم پزشکی و ایجاد فهم های عمیق تر از برداشت های سطحی در آن مطالب می دهد. برای اساتید وظیفه شناسی که می خواهند دانشجویان به غنا و پیچیدگی درس شان بها بدهند, این روش تک بعدی امتحان باعث از بین رفتن لذت درس دادن می شود. اگر پاس کردن (قبول شدن) امتحانات تنها هدف باشد، پس یادگیری دیگر معنایی ندارد .

دانشگاه ها می بایست به دانشجویان شان چگونه فکر کردن را آموزش دهند،نه چگونه امتحان دادن و پاس کردن. من شک دارم که امتحانات کمتر باعث کاهش شایستگی دکترهای آینده شود. اما احتمالا باعث کاهش اضطراب دانشجویان پزشکی می شود، و این اضطراب همان چیزی که علت اصلی نیاز آنها به راه های مخفی برای قبولی در امتحانات بی پایان است. اضطراب غیر قابل امتناع است و ممکن است باعث ایجاد مشکلات کوتاه مدتی شود. دانشجویانی که قادر به کنترل اضطراب خود نیستند می بایست در انتخاب خود در مورد انتخاب رشته ی پزشکی تجدید نظر کنند.چرا که آموختن پزشکی یک تلاش پر اضطراب است.

در تفسیر کتاب پزشکان قرن 16 آمده است "مقدار بیش از حد از هر ماده ای می تواند باعث مسمومیت شود."در مورد ما هم می توان گفت که امتحانات در حال مسموم کردن آموزش پزشکی معاصر هستند و پاد زهر آن ساده است: امتحان کمتر و اعتقاد بیشتربه توانایی دانشجویان در یادگیری، بدون ترس از امتحان.

با تشکر از جناب آقای دکتر شکیبی